Przemiany w architekturze i wyposażeniu wnętrz drewnianych cerkwi unickich na Podlasiu

Monografia Anety Kułak jest pierwszym tak obszernym, całościowym opracowaniem poświęconym drewnianym cerkwiom unickim na Podlasiu w okresie trwania unii brzeskiej (1596–1875). Książka stanowi uzupełnioną i poprawioną wersję rozprawy doktorskiej, obronionej w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk, i jest oparta na wieloletnich badaniach archiwalnych oraz terenowych.
Autorka analizuje procesy przemian architektonicznych i artystycznych zachodzących w podlaskich cerkwiach na styku tradycji Wschodu i Zachodu. Szczególną uwagę poświęca zjawiskom latynizacji liturgii oraz okcydentalizacji sztuki cerkiewnej, które prowadziły do stopniowego przejmowania wzorców Kościoła rzymskokatolickiego – zarówno w bryłach świątyń, jak i w ich wyposażeniu wnętrz.
Publikacja omawia m.in.:

• techniki i materiały stosowane w drewnianym budownictwie cerkiewnym,
• tradycyjne formy architektoniczne cerkwi unickich oraz ich ewolucję,
• ikonostasy, ołtarze, ambony, tabernakula, organy i inne elementy wystroju,
• wpływ reform kościelnych i uwarunkowań historycznych na wygląd świątyń,
• losy cerkwi po kasacie unii i ich dalsze przekształcenia.

Integralną częścią książki jest obszerny katalog cerkwi unickich województwa podlaskiego – zarówno istniejących, jak i nieistniejących, znanych jedynie z przekazów archiwalnych i ikonografii – uzupełniony mapą rozmieszczenia obiektów.

Publikacja łączy wysoki poziom naukowy z klarowną narracją i bogatą dokumentacją źródłową. Stanowi ważne opracowanie dla historyków sztuki, architektury i kultury, badaczy dziejów Kościołów wschodnich, konserwatorów zabytków, a także wszystkich zainteresowanych dziedzictwem kulturowym Podlasia i problematyką pogranicza kulturowo-religijnego dawnej Rzeczypospolitej.

Tytuł: Przemiany w architekturze i wyposażeniu wnętrz drewnianych cerkwi unickich na Podlasiu

Autorka: Aneta Kułak
Redaktorka prowadząca: Maria Wierzchoś
Redakcja: Jacek Błach, Anna Marchewka
Korekta: Aleksandra Kalinowska
Projekt graficzny: Janusz Górski
DTP: Krzysztof Gotowicki
Wydawca: Narodowy Instytut Dziedzictwa
Rok wydania: 2025
Miejsce wydania: Warszawa
ISBN: 978-83-68253-39-9
Wydanie: papierowe